"Działania interwencyjne w sytuacjach szczególnych zagrożeń"

Wychowawcy zatrudnieni w placówkach opiekuńczo - wychowawczych stają na przeciw problemów, które w pracy z młodzieżą są codziennością: wagary, agresja, nieposłuszeństwo i inne podobne zachowania są na bieżąco rozwiązywane dzięki schematom postępowania, które przez lata pracy zostały zweryfikowane i z powodzeniem funkcjonują w placówkach.

Coraz częściej zdarza się jednak, że problemów, którym wychowawca musi stawić czoła, nie da się rozwiązać korzystając z tych wewnętrznych schematów. Bardzo często bowiem opierają się one na doświadczeniu w pracy z młodzieżą, na swoistym "wyczuciu" wychowanka, poznaniu jego życiowych doświadczeń, potrzeb i mechanizmów warunkujących zachowanie. Tymczasem w pewnych sytuacjach zachodzi konieczność odwołania się do czegoś więcej niż doświadczenie pedagogiczne. Sytuacje te można określić jako "szczególne zagrożenia". Żyjemy w czasach, kiedy spożywanie alkoholu przez młodzież zdaje się być niemal społecznie akceptowane, kiedy ciąża u nastolatki coraz mniej dziwi, kiedy coraz głośniej mówi się o powstawaniu swoistej kultury narkotykowej. Kolejnym zagrożeniem jest przemoc - zarówno wobec dzieci, jak i przemoc przez nie stosowana. Może się wydawać, że jest ona wszędzie: w telewizji, grach komputerowych, na stadionach piłkarskich, na ulicy, w szkole i w domu. W niektórych środowiskach występuje kult siły fizycznej, błędnie pojmowanej jako oznaka męskości czy dorosłości w ogóle, bowiem coraz częściej przemoc jest stosowana przez dziewczęta. Są to właśnie szczególne zagrożenia. Nauczyciele i wychowawcy są zobowiązani do podejmowania działań interwencyjnych w przypadku stwierdzenia lub podejrzenia, że młody człowiek przyjmuje środki odurzające, stosuje przemoc, jest jej ofiarą lub zetknął się z innymi problemami, takimi jak prostytucja, wykorzystywanie seksualne lub gwałt.

Pamiętając o tym, że najwyższym priorytetem jest dobro dziecka, wychowawcy muszą sprawić, aby ich działania były skuteczne. W przypadku szczególnych zagrożeń podjęcie działań interwencyjnych musi być przeprowadzone zgodnie z obowiązującym prawem, według wcześniej określonych procedur. Przepisy prawne nie zawierają gotowej, opracowanej procedury działań interwencyjnych, ale zobowiązuję pracowników placówek do ich podejmowania.

Wychowawca, aby przeprowadzić interwencję, musi znać następujące akty prawne:

Kluczowe znaczenie mają działania podejmowane bezpośrednio po zdarzeniu. Będą one się różnić w zależności od rodzaju zachowania, wobec którego podejmujemy interwencję.

W przypadku popełnienia przez wychowanka czynu karalnego takiego jak: bójka, gwałt, włamanie, kradzież, propagowanie faszyzmu, pobicie, zabójstwo, posiadanie broni, wychowawca jest zobowiązany przede wszystkim wezwać policję. Artykuł 304 kodeksu postępowania karnego brzmi: "Każdy dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ma społeczny obowiązek zawiadomić policję. Instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swoją działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu obowiązane są niezwłocznie powiadomić policję oraz podjąć czynności zabezpieczające przed zatarciem śladów przestępstwa". Podobnie postępujemy w sytuacji gdy wychowanek jest ofiarą przestępstwa. Poza powiadomieniem policji należy postąpić tak samo w przypadku każdej sytuacji związanej z agresją i przemocą. Przede wszystkim należy odizolować agresywnego wychowanka lub sprawcę przemocy, a ofierze udzielić pierwszej pomocy. Na każdy przejaw agresji należy reagować szybko i zdecydowanie. Działania wychowawcy powinny być konsekwentne i oparte na współpracy z innymi pracownikami placówki. Wychowawca powinien powiadomić o sytuacji dyrektora oraz rodziców wychowanka. Należy ustalić jak najbliższy termin spotkania z rodzicami. Rozmowa, którą podejmie się na takim spotkaniu, powinna być precyzyjnie zaplanowana. Dobrze jest, gdy jej zakończenie zostanie zwieńczone podpisaniem kontraktu z dzieckiem i jego rodzicami.

Rozmowa z rodzicami wychowanka jest naturalnym etapem interwencji i dotyczyć musi wszystkich sytuacji wyjątkowych, w związku z którymi podejmujemy działania interwencyjne.

Kolejną sytuacją, która wymaga interwencji wychowawczej jest kontakt wychowanka z alkoholem lub innym środkiem psychoaktywnym. W takim przypadku wychowawca, po przekazaniu informacji dyrektorowi, odizolowuje dziecko od reszty grupy, zapewniając mu bezpieczne miejsce pod stałym nadzorem osoby dorosłej. Może również wezwać lekarza w celu stwierdzenia stanu trzeźwości lub odurzenia. Należy pamiętać, że dziecko będące pod wpływem alkoholu lub narkotyków może stanowić zagrożenie dla siebie i innych wychowanków. Jeśli nie możemy zapewnić mu bezpiecznego miejsca do czasu wytrzeźwienia, mamy możliwość umieszczenia go w izbie wytrzeźwień lub zobowiązania rodziców do zaopiekowania się dzieckiem.

W przypadku znalezienia substancji przypominającej narkotyk na terenie placówki, należy zabezpieczyć tę substancję, z zachowaniem szczególnej ostrożności przed zniszczeniem lub użyciem jej przez inne osoby. Wychowawca powinien podjąć próbę ustalenia do kogo substancja należy oraz poinformować o zajściu dyrektora. W sytuacji znalezienia narkotyku należy wezwać policję i przekazać jej wszystkie informacje dotyczące zdarzenia.

Podobnie należy postąpić w przypadku podejrzenia posiadania przez wychowanka substancji psychoaktywnej. W obecności innych dorosłych osób należy zażądać oddania substancji. Wychowawca nie ma prawa przeszukać dziecka. Zarówno w sytuacji, gdy dziecko dobrowolnie odda narkotyk, jak i gdy odmówi przekazania go wychowawcy, należy niezwłocznie wezwać policję. W tym przypadku informacja o zdarzeniu musi zostać przekazana dyrektorowi oraz rodzicom dziecka.

Policja musi być niezwłocznie wezwana także w sytuacji znalezienia na terenie placówki materiałów wybuchowych, broni i innych substancji i przedmiotów niebezpiecznych. Jednak w tej sytuacji musimy przede wszystkim zapewnić bezpieczeństwo osobom przebywającym na terenie placówki.

Prawna odpowiedzialność za ewentualne niedopełnienie obowiązków w zakresie powiadamiania policji o zaistniałym przypadku szczególnego zagrożenia, odizolowania wychowanka będącego pod wpływem środków odurzających oraz zapewnienia bezpieczeństwa wszystkim wychowankom, spada, zgodnie z literą prawa, przede wszystkim na dyrektora placówki, gdyż jest on funkcjonariuszem publicznym i podlega karze pozbawienia wolności do lat dwóch (art. 231 K.K., art. 115 § 13).

Każda sytuacja, w której znajdujemy znamiona szczególnego zagrożenia, musi zostać opisana. Sporządzenie notatki służbowej jest zadaniem wychowawcy, który jest świadkiem opisywanego zdarzenia. Notatka może zostać wykorzystana przez policję lub posłużyć wychowawcom przy wyznaczaniu dalszych kierunków pracy z dzieckiem.

Wychowawca, który obserwuje opisane sytuacje, ma możliwość podjęcia współpracy z poradniami, fundacjami i innymi specjalistami z zakresu przeciwdziałania sytuacjom niepożądanym w środowisku wychowawczym. W codziennej pracy z młodzieżą nie w każdej sytuacji wychowawca jest osobą kompetentną, która może służyć profesjonalną pomocą. Skierowanie dziecka do odpowiedniego specjalisty może być również formą działania uprzedzającego zagrożenie, o ile wychowawca potrafi na czas dostrzec pierwsze jego oznaki.

Katarzyna Oleniak