Nadpobudliwość psychoruchowa -
funkcjonowanie dziecka w szkole.

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder), czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej i zaburzenia koncentracji uwagi oraz ADD - zaburzenia koncentracji uwagi bez nadruchliwości. W ostatnim czasie nadpobudliwość psychoruchowa czyli ADHD stała się bardzo popularnym terminem i często nadużywanym, nie tylko wśród pedagogów ale również w mediach. Często odnosi się ten termin w stosunku do dzieci, które sprawiają nam kłopoty. Jednak nie każde żywe i impulsywne dziecko cierpi na tą chorobę. Warto pamiętać o tym, że aby stwierdzić u dziecka zespół nadpobudliwości musi być wykonane badanie diagnostyczne przez neurologa lub psychiatrę.

Najnowsze badania wskazują, że zespół nadpobudliwości dziecięcej czyli ADHD jest zaburzeniem przekazywanym z pokolenia na pokolenie czyli uwarunkowane genetycznie. Trudna sytuacja w domu, brak stałych norm i niekonsekwencja rodziców nasilają tylko jego objawy. Silny wpływ na powstawanie ADHD ma również nadużywanie alkoholu i narkotyków przez matkę w czasie ciąży oraz urazy okołoporodowe.

ADHD - trzy razy częściej występuje u chłopców niż u dziewczynek dlatego, iż są oni genetycznie bardziej podatni na zaburzenia układu nerwowego. Mózg dzieci z ADHD jest bombardowany różnymi informacjami, których nie umie odfiltrować i wybrać najważniejsze w danej sytuacji, np. uczeń siedzący na lekcji słyszy w tym samym czasie:

Dziecko ma problem z określeniem co jest dla niego ważne w tym momencie.

Typowy dla zespołu nadpobudliwości psychoruchowej wzorzec zachowań ujawnia się zwykle między trzecim a piątym rokiem życia. Rozpoznanie najczęściej następuje w siódmym roku życia, ponieważ objawy tego zaburzenia najlepiej widoczne są w wieku szkolnym. Objawy mogą pojawić się znacznie wcześniej już w okresie niemowlęcym, w postaci drażliwości, mniejszego zapotrzebowania na sen. Wraz z wiekiem nasilenie objawów się zmniejsza.

Objawy ADHD można zaklasyfikować do trzech grup: zaburzenia koncentracji uwagi, impulsywności i nadruchliwości.

Charakterystyka objawów nadpobudliwości psychoruchowej.

I. zaburzona koncentracja uwagi:
II. nadmierna ruchliwość:
III. nadmierna impulsywność:

Dzieci nadpobudliwe częściej niż ich rówieśnicy mają specyficzne trudności szkolne ze względu na:

SYTUACJA DZIECKA Z ADHD W SZKOLE

Dziecko z nadpobudliwością psychoruchową zostaje odrzucone przez grupę. Nauczyciele niestety nieświadomie pogłębiają tę sytuację izolując dziecko od reszty klasy. Uczeń taki jest często etykietowany przez otoczenie szkolne, zwykle postrzegany jest jako niegrzeczny, źle wychowany. Raz przypięta łatka staje się obciążeniem na cały okres szkolny i zabraniem szansy na dobre funkcjonowanie. W klasie przyjmuje on często dwie role: rola kozła ofiarnego - jeżeli dzieje się coś złego pierwsze podejrzenia padają na ucznia nadpobudliwego, druga klasowego błazna - uczeń nadpobudliwy pragnie akceptacji i bycia zauważonym, najczęściej poświęcona jest mu uwaga wówczas gdy zachowuje się niepoprawnie np. błaznując.

Obecnie funkcjonowanie dziecka nadpobudliwego w szkole wiąże się również z problemem zagospodarowania czasu wolego od lekcji. Bo zarówno świetlica jak i inne zajęcia pozalekcyjne są dla nich właściwie niedostępne, ponieważ z powodu uciążliwego zachowania są skreślani z listy uczestników.

Często pojawia się problem przerw międzylekcyjnych. Jest to czas, kiedy dziecko ma okazję rozładować swoją nadruchliwość, niestety sposób jaki wybiera czyli bieganie, krzyk nie jest akceptowane przez nauczyciela dyżurującego. Podczas przerw najczęściej dochodzi do konfliktów w których główną rolę odgrywa nadpobudliwe dziecko. Starsi uczniowie zaczepiają i prowokują nadpobudliwca, który później jest obarczany winą za zaistniałą sytuację. Panujące warunki w szkole nie sprzyjają tworzeniu przyjaznego środowiska ani skutecznemu nauczaniu dziecka z ADHD. Liczne klasy nie są dla nich korzystnym rozwiązaniem. Najlepsze warunki dla dziecka nadpobudliwego jest mało licząca klasa najlepiej integracyjna z dwoma nauczycielami przeszkolonymi w zakresie pracy z dziećmi z ADHD. Uczeń powinien siedzieć w pierwszej ławce (z daleka od okna czy drzwi), do której nauczyciel ma łatwy dostęp.

Ważnym krokiem w kształtowaniu przyjaznego środowiska jest nawiązanie współpracy z rodzicami, stworzenie spójnego systemu przepływu informacji. Kierownictwo szkoły powinno stwarzać możliwość udziału w warsztatach, w czasie których nauczyciele mogliby przećwiczyć zdobyte wiadomości na temat pracy z dzieckiem nadpobudliwym.

Niestety obecnie nauczyciele i dyrekcja szkół nie radzą sobie dobrze z tym problemem. Jeżeli uczeń taki się pojawi a jest z poza rejonu zostaje skreślony z listy uczniów. Jeśli jest z rejonu wówczas kieruje się go na nauczanie indywidualne. Nie jest to jednak dobre dla ucznia i jego rodziny. Izolacja od rówieśników zaburza jego rozwój emocjonalny i społeczny, a jeden z rodziców musi zwolnić się z pracy aby przebywać z dzieckiem w domu. Niedopuszczalne jest karanie dziecka za objawy ADHD, niestety większość nauczycieli nie potrafi odróżnić zachowań złośliwych od objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej.

Ryzyko powikłań

Jeżeli w odpowiednim czasie nie udzieli się dziecku nadpobudliwemu wsparcia narażone jest na wiele problemów:

Najważniejsze w pracy z dziećmi nadpobudliwymi jest uświadomienie sobie, że nie jest możliwe pokonanie objawów ADHD, dlatego najlepszą drogą jest: tolerancja, akceptacja i zrozumienie.

Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom Nadpobudliwym "Ponad"
Warszawa ul.Andersa 37 m 59 A
Korespondencja: skrytka pocztowa 38, 00-956 Warszawa

Literatura:
1. "Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci" - Tomasz Walończyk, Artur Kołakowski
2. "Zaburzenia emocjonalne u dzieci" - A.Kozłowska
3. "Metodyka pracy z dziećmi z grup ryzyka" - Remedium, wrzesień 2004.

Aneta Sikora